Çalışma ilişkisinin ve kayıtların belirlenmesi
İş ilişkisinin başlangıç tarihi, sözleşmenin türü, görev tanımı, ücret ve yan haklar, çalışma saatleri ve işyerindeki fiilî uygulama ilk değerlendirmede ele alınır. Yazılı sözleşme bulunmaması tek başına çalışma ilişkisinin olmadığı anlamına gelmez; SGK, banka, bordro ve işyeri kayıtları birlikte incelenebilir.
İşçinin yaptığı iş ile sözleşmedeki görevin farklılaşması, iş koşullarında esaslı değişiklik veya ücretin ödenme biçimi tarafların hak ve yükümlülüklerini etkileyebilir. Yazılı bildirimlerin içeriği ve tarafların bu bildirimlere verdiği cevaplar kronolojik olarak saklanmalıdır.
Fesih bildirimi ve iş sözleşmesinin sona ermesi
Fesihte bildirimin kim tarafından, hangi tarihte ve hangi gerekçeyle yapıldığı belirlenir. Haklı neden, geçerli neden ve bildirimli fesih farklı hukuki sonuçlara bağlanmıştır. Fesih sebebinin açık ve tutarlı olması ile gerektiğinde ispatlanabilmesi önemlidir.
İşçinin kıdemi, işyerindeki çalışan sayısı, sözleşmenin türü ve fesih nedeni; işe iade, kıdem veya ihbar tazminatı gibi talepleri etkileyebilir. İbraname, istifa dilekçesi ve ikale sözleşmesi gibi belgeler yalnızca başlıklarına göre değil, düzenlenme koşulları ve gerçek irade yönünden değerlendirilir.
Ücret, fazla çalışma ve diğer işçilik alacakları
Ücret, fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram-genel tatil, yıllık izin ve benzeri alacakların her biri farklı koşullara bağlı olabilir. Bordro, banka ödemesi, puantaj, vardiya kaydı, giriş-çıkış verisi, yazışma ve tanık anlatımları uyuşmazlığa göre önem kazanır.
Hesaplama yapılırken çalışma dönemi, ücretin ekleri, zamanaşımı, ara dinlenmeleri ve yapılan ödemeler dikkate alınır. Aynı çalışma düzeni içinde bile dönemsel değişiklikler bulunabileceğinden hesapların tek bir varsayıma dayandırılmaması gerekir.
Arabuluculuk ve dava süreci
Kanunda belirtilen birçok işçi ve işveren uyuşmazlığında dava açılmadan önce arabulucuya başvuru dava şartıdır. Başvuruda talep türlerinin doğru belirtilmesi ve görüşmelerde sunulan hesapların dayanaklarıyla değerlendirilmesi önemlidir.
Anlaşma sağlanırsa düzenlenen son tutanağın kapsamı dikkatle incelenmelidir. Anlaşma sağlanamazsa dava dilekçesindeki talepler, arabuluculuk başvurusu ve son tutanakla uyumlu biçimde kurulmalı; deliller süresinde sunulmalıdır.
İş kazası ve iş sağlığı güvenliği kayıtları
İş kazasında olayın meydana geliş şekli, bildirimler, sağlık kayıtları, risk değerlendirmesi, eğitim ve koruyucu ekipman kayıtları ile tanık anlatımları incelenebilir. Ceza, tazminat ve sosyal güvenlik boyutları farklı süreçler doğurabilir.
Olay sonrasında tutanakların korunması, sağlık belgelerinin saklanması ve ilgili kurum bildirimlerinin takibi önemlidir. Sorumluluk ve zarar hesabı, olayın koşullarına ve teknik incelemelere göre belirlenir.
Başlıca mevzuat
- 4857 sayılı İş Kanunu
- 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu
- 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
Uygulanacak düzenlemeler, güncel mevzuat ve somut olayın özellikleri dikkate alınarak belirlenir.